کد خبر : 91132

خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه_علیرضا سمیعی: خون، مرز است. ما را از دیگر و دیگری جدا می­‌کند؛ با تپش­‌اش بین این جهان و آن جهان فاصله می‌­اندازد و میان انسانی­ فردافتاده و سایر آدمیان خط می­‌کشد. این خط­‌کشی، بنیادین است، اما درون خود رازی نیز دارد؛ رازی که به تنهایی همه رازهاست؛ خون یگانه راهی […]



خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه_علیرضا سمیعی: خون، مرز است. ما را از دیگر و دیگری جدا می­‌کند؛ با تپش­‌اش بین این جهان و آن جهان فاصله می‌­اندازد و میان انسانی­ فردافتاده و سایر آدمیان خط می­‌کشد. این خط­‌کشی، بنیادین است، اما درون خود رازی نیز دارد؛ رازی که به تنهایی همه رازهاست؛ خون یگانه راهی است که می­‌توان از آن عبور کرد. از راه خون است که می­‌توان آمیخت.

انسان می­‌تواند در مرز دو جهان بایستد؛ این مرز همان جایی است که زمین را ساخته است و هر بار خونی جاری شود، بار دیگر زمین تأسیس خواهد شد، طوری که انگار اراده آسمان را متأثر کرده است. آری آدمی با خون خود آسمان را خطاب می­‌کند؛ این همان کهن-پندارِ قربانی­ است. همان پنداری که دینداران به آن «شهید» می­‌گویند. در شهید، آسمان و زمین به هم می‌­آمیزند. فرق خون شهید با خون به هدر رفته همینجاست. خون شهید دلالتی نهفته در خود دارد که هنوز چیزی هست که ارزش آن را دارد تا برای به کف آوردنش از جان شیرین گذر کنیم. خون شهید می جوشد و به جوشش در می آورد چون حاصل پیوند زمین و آسمان است.

گفته می‌­شود که انبیا و شاعران و شهیدان تمدن­ها را می‌­سازند. دعوت وحی و دعوت هنر و دعوت خون عام است. در زمانه‌­ای که دور انبیا به پایان رسیده است و شاعران بزرگ در خاک خوابیده­ اند این شهید است که مردمان را صلا می‌­دهد تا بر سر پیمان شوند. این همان عهدی­ است که پیامبران به اجمال گفتند و شاعران تفصیل داده‌­اند و حالا با آخرین فریاد شهید فرایاد می‌­آید.

این همه از آن روست که خون فی‌­نفسه آمیختن است. آمیختن طبیعت و جان؛ حیوان و آدمی. در سراسر هستی حیوان و روح از منهای یکدیگر ساخته می­‌شوند؛ در یک سو هستی حیوان و در سوی دیگر نیستی فرشته، در یک سو هستی فرشته و در سوی دیگر نیستی حیوان. تنها انسان است که تنش حیوان و فرشته را تاب می­‌آورد. انسانیت، همین است؛ طاقت همتافتی جسم و روح.

چگونه می‌­توان انسانیت را، این آموزه دشوار «همه‌­بودن» را به جا آورد. در کتاب آمده است که پروردگار انسان را از «خون بسته» آفریده است، اما چه کسی نمی­‌داند که انسان بودن چیزی نیست که پیشاپیش به انسان داده شده باشد. آدمی تلاش برای به فعلیت درآوردن همان امکان ابتدایی­ است. ما هر لحظه در معرض از دست دادن و به دست گرفتن انسانیت هستیم و تاریخ در همین تب و تاب ساخته شده است.

ادیان ابراهیمی با قربانی کردن فرزند نبی آغاز می­‌شود؛ همان قربانی که به حضرت ابراهیم بازگشت تا او ذبح عظیم را پیش بگذارد. بعدها حضرت مسیح فدیه شد تا دوباره به انسان بخشیده شود و وقتی سال­ها بعد نرون، پطرس(حواری حضرت عیسی) را واژگون بر صلیب کرد، تخم براندازی خود را کاشت و از مقبره پطرس، واتیکان تأسیس شد. یونانیان این ماجرا را در حماسه‌­های هومری وتراژدی­ها آموخته بودند و سرزمین­ ایشان که به روم پیوسته بود، در مسیحیت یکپارچه شد. در اسلام خون امیرالمومنین(ع) درخت اسلام را غرس کرد که با شهادت امام حسین(ع) شاخ و برگ گرفت. در تمام این کهن­ الگوها انسان سرگرم به دست آوردن خون خویش است تا با آن زندگی را برپا کند.

در ایران، ما اکتسابی بودن خون را می­‌شناختیم، زیرا زرتشت در اصلاح دینی خود گفته بود که همه مردم می­‌توانند و وظیفه دارند خدمتگزار اهورا و روشنی باشند. پیش از او فقط موبدان و درباریان بودند که به آن جهان می­‌رفتند و حساب و کتاب پس می­‌دادند. در آموزه‌­های زرتشت پیش از آن که مردم در روشنی شریک موبدان و درباریان باشند، این آنها بودند  که باید خون و نژادگی را احراز کنند.  

از آن زمان تا امروز بارها کشور ما با خون مردم اش تأسیس شده است. در این مسیر هر کس از بحبوحه‌­ها جا می­‌ماند، در منزل قبلی محو می­‌شود. وقتی پس از شکست در جنگ­های ۲۵ ساله ایران و روس، مردم به خیابان آمدند تا سرنوشت خود را در عدالتخانه و مجلس به دست گیرند، آنان که به حلقه بسته دربار چسبیده بودند از دور خارج شدند. وقتی مجلس با ترکه رضاخانی منکوب شد کسی نمی­‌دانست، ولی او در واقع تخت خود را با چکمه‌­های خودش سرنگون می­‌کرد. فرزند او در ۲۸ مرداد  ۱۳۳۲ همان اشتباه را تکرار کرد. اشتباهی که در ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ آشکار شد. حادثه سیاهکل در ۱۹ بهمن ۱۳۴۹ ازپس کشمکش هایی رخ داد که باعث شد جمعی از فعالان سیاسی به فکر مبارزه مسلحانه بیافتند. وقتی چریک های فدایی خلق به پادگانی نظامی در دل جنگل­های  سیاهکل، حمله کردند و کشته شدند کار آن­ها بارها در شعر و داستان و نقاشی بازتاب یافت. مهاجمان کشته شده بودند و خون آن­ها می‌­توانست قلم نویسندگان را تیز کند. حتی گروهی معتقد بودند چیزی چونان سبک هنر جنگلی می­‌تواند همزمان هنر و مبارزه علیه رژیم ستم­شاهی را گرم کند؛ طوری که ادعا می‌­شد اشعارشاعران آرامی مانند سهراب سپهری دیگر دوامی نخواهد آورد.

رد کردن ادبیاتی که در مبارزه با ظلم ساخته شود، سبک­سرانه است، اما همان نویسندگان در مورد قیام پانزده خرداد، دم برنیاوردند. در حالی که مردم غیر مسلح در شهرهای بزرگ بیرون آمده بودند و شاه با مسلسل و تانک آنها را قتل­‌عام کرد، اما فرشتگان الهام‌­بخش نویسندگان چپ­گرا به همه آن سر و صدا­ها پشت کردند، فقط به این خاطر که معترضان عمدتاً عزاداران امام حسین(ع)  بودند و به سرکوب روحانیان در حوزه علمیه قم و دستگیری امام خمینی اعتراض داشتند. انگار خون کسانی که در راه دین شهید می­‌شوند، زرد یا بنفش است و به هر حال نمی­‌تواند ارزش ادبی داشته باشد. این کار حتی اگر عمدی نباشد ما را در خطر تحریف تاریخ می­‌اندازند. آدم فکر می­‌کند بعضی­ها گاهی بخشی از تاریخ یک کشور را عمداً نادیده می­‌گیرند. این کار حیرت آور است ولی سوگیری­های سیاسی خاص همه‌­جا پیدا می‌­شوند.

با این حال انقلاب ۵۷ رخ داد و کسانی که ۱۵ خرداد را عمداً فراموش کرده بودند از وقوع انقلابی دینی حیرت کردند. انگار کشور ما کاری نداشت، جز اینکه منتظر پیش­گویی­ها و صلاحدید آنها باشند. آنها نمی­‌دانستند چگونه جنگ ما را دفن نمی­‌کند و به جایش مردمی از خون شهیدانشان می­‌جوشند. درست وقتی می­‌گفتند عصر جوانان ۸ سال دفاع پی کارش رفته­، شرورترین مردم تاریخ در سوریه و عراق سربرآوردند. صدای سلاح آنها در مرزهای ایران شنیده می‌­شد و ما در گوشی­های خود کسانی را می‌­دیدیم که قول می­‌دادند به زودی می­‌آیند و نوامیس ما را به کنیزی می‌­برند. خون جوانان ما آتش آن فتنه را خاموش کرد.

پس از ماجرا غبارها به تمامی فرو ننشست. هنوز چیزی مانده بود و کل منطقه و حتی ایران را ملتهب می‌­کرد. تفرقه سرزمین­های آزاد شده را می‌­سوزاند و ناگهان خونی بر زمین ریخت. آیا ما میتوانیم این خون را بار دیگر به دست آوریم؟ آیا دوباره زمان آن رسیده که در آستانه بایستیم؟ خون، مرز است و با خود آمیختن و بنا شدن را بار می­‌آورد و اگر آن را به دست آوریم تاریخ دیگری تأسیس می­‌شود. شاید به آن تاریخ سلیمانی بگویند.



منبع: مهر